ظل الرحمن ( مترجم : عبد القادر هاشمى )

59

قانون ابن سينا ، شارحان و مترجمان آن ( فارسى )

تأليف شرح كلّيّات مدّ نظر بوده‌اند عبارتند از : شرح فخر الدّين رازى ، شرح قطب الدّين مصرى ، شرح افضل الدّين محمّد بن نام‌آور خونجى ، شرح رفيع الدّين بن عبد الواحد جيلى ، شرح نجم الدّين نخجوانى ، شرح علاء الدّين قرشى ، شرح ابن القف ، شرح يعقوب سامرى ، شرح سعد الدّين فارسى و شرح اكمل الدّين نخجوانى . قطب الدّين شيرازى به بلاد خراسان رفت و از آنجا به عراق عجم و از آنجا به عراق عرب و بغداد و جز آن و از آنجا به بلاد روم سفر كرد . با دانشمندان و طبيبان ملاقات كرد و به تبادل نظر علمى پرداخت و از اطلاعات گرانبهايى كه از اين راه به دست آورد و تحقيقاتى كه به انجام رسانيد در تأليف شرح استفادهء كامل برد . در سال 681 ه . / 1282 م . به خدمت ملك مصر منصور قلاؤن رسيد و در آنجا فرصت يافت كه علاوه بر شرح‌هاى علاء الدّين قرشى و يعقوب بن غنائم سامرى و نجم الدّين منفاخ و ابو الفرج يعقوب بن اسحاق معروف به ابن القف ، پاسخ‌هاى سامرى به پرسش‌هاى نجم الدّين منفاخ ، تنقيح القانون ابن جميع مصرى كه در آن نظر شيخ مورد ترديد قرار گرفته است و همچنين ردّ حواشى عراقى تأليف امين الدّوله ابن تلميذ را مورد مطالعه قرار دهد . در كتابخانه‌هاى هند نسخه‌هايى از اين شرح در كتابخانه‌هاى سالار جنگ و كتابخانهء دولتى حيدرآباد و خدابخش پتنه و دار العلوم ديوبند و مولانا آزاد عليگره و كتابخانهء رضاى رامپور وجود دارد . يكى از نسخه‌هاى رامپور در سال 995 ه . / 1587 م . كتابت شده است . بخشى از اين شرح پيش شادروان شفاء الملك حكيم عبد اللطيف و بخشى ديگر پيش پسرعمويش حكيم عبد الحليم بود كه متأسّفانه هر دو از بين رفته‌اند . نسخه‌هاى خطّى آن در پاريس و بودليان و اسكوريال و كتابخانهء احمديهء حلب و نيز اياصوفيا نگهدارى مىشود . تأليفات مهم ديگر قطب الدّين عبارتند از : فتح المنان فى تفسير القرآن ( در حدود 40